بسیاری از بیماریهای زنان فقط باعث درد یا تغییرات قاعدگی نمیشوند و در برخی شرایط میتوانند بر تخمکگذاری، عملکرد تخمدان، رحم و لولههای رحمی اثر بگذارند و احتمال بارداری را کاهش دهند. از سندرم تخمدان پلیکیستیک و اندومتریوز گرفته تا نارسایی اولیه تخمدان و برخی اختلالات رحمی، تشخیص بهموقع نقش مهمی در حفظ باروری و انتخاب درمان مناسب دارد. در این مقاله با شایعترین بیماریهای زنان، علائم مهم، ارتباط آنها با ناباروری و زمان مراجعه برای بررسی تخصصی آشنا میشوید.
بیماری های زنان چگونه بر باروری تأثیر میگذارند؟
همه بیماریهای زنان باعث ناباروری نمیشوند، اما برخی از آنها میتوانند روند تخمکگذاری، عبور اسپرم از لولههای رحمی، لانهگزینی جنین یا عملکرد تخمدان را مختل کنند. به همین دلیل، در خانمی که برای بارداری تلاش میکند، وجود علائمی مانند پریودهای نامنظم، درد شدید قاعدگی، خونریزی غیرطبیعی یا سابقه بیماریهای لگنی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از مهمترین بیماریها و اختلالاتی که باید از نظر ارتباط با باروری بررسی شوند، میتوان به سندروم تخمدان پلیکیستیک، اندومتریوز، بیماریهای لولههای رحمی، فیبرومهای رحمی و نارسایی اولیه تخمدان اشاره کرد.
انواع بیماری های زنان
بیماریهای زنان طیف گستردهای از مشکلات مربوط به رحم، تخمدانها، لولههای رحمی و دستگاه تناسلی را شامل میشوند. برخی از این بیماریها علاوه بر ایجاد علائم، در صورت تأخیر در تشخیص و درمان میتوانند بر باروری نیز تأثیر بگذارند.
عفونت دستگاه تناسلی زنان
عفونتهای دستگاه تناسلی زنان با توجه به علت و محل درگیری میتوانند علائمی مانند خارش، سوزش، درد، تغییر ترشحات واژن یا بوی غیرطبیعی ایجاد کنند. شدت علائم در همه افراد یکسان نیست و گاهی عفونتهای دستگاه تناسلی یا عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی بدون علامت باقی میمانند.
اهمیت این عفونتها در حوزه باروری بیشتر زمانی مطرح میشود که عفونت درماننشده به سمت لگن و لولههای رحمی گسترش پیدا کند. التهاب و آسیب لولههای رحمی میتواند در باروری اختلال ایجاد کند. بنابراین در صورت ترشحات غیرطبیعی، درد لگنی، سوزش ادرار یا علائم مداوم، تشخیص علت و درمان تحت نظر پزشک در بهترین مرکز درمان ناباروری اهمیت دارد.
خونریزی های غیرطبیعی رحم
تغییر در الگوی قاعدگی، طول سیکل، شدت خونریزی یا خونریزی بین دو پریود میتواند نشانه یک اختلال زمینهای باشد. علل این مشکل متنوع هستند و از اختلالات تخمکگذاری و مشکلات هورمونی تا فیبروم، پولیپ و برخی بیماریهای رحم را شامل میشوند. خونریزی غیرطبیعی همیشه به معنای وجود بیماری جدی نیست، اما در صورت تکرار باید بررسی شود.
در زنانی که قصد بارداری دارند، نامنظم بودن قاعدگی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا گاهی نشاندهنده اختلال در تخمکگذاری است. به همین دلیل، سابقه پریودهای نامنظم، قطع قاعدگی یا خونریزیهای غیرطبیعی در ارزیابی ناباروری باید مورد توجه قرار گیرد. در مورد درمان ناباروری این مقاله را بخوانید.
سندرم تخمدان پلی کیستیک (تنبلی تخمدان)
سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS یکی از شایعترین اختلالات هورمونی در سنین باروری است و از علل مهم اختلال تخمکگذاری و ناباروری محسوب میشود. پریودهای نامنظم یا کمتعداد، افزایش آندروژنها، موهای زائد صورت و بدن، آکنه و مشکلات متابولیک از علائم و ویژگیهای شایع این بیماری هستند.
PCOS به معنای از بین رفتن شانس بارداری نیست. بسته به شرایط فرد، اصلاح سبک زندگی، درمان اختلالات متابولیک، داروهای کمککننده به تخمکگذاری و در صورت نیاز روشهای کمکباروری مانند IVF میتوانند در برنامه درمان قرار بگیرند. انتخاب روش درمان به سن، وضعیت تخمکگذاری، سایر عوامل ناباروری و شرایط زوج بستگی دارد.
نارسایی اولیه تخمدان
نارسایی اولیه تخمدان (POI) زمانی مطرح میشود که عملکرد طبیعی تخمدان پیش از ۴۰ سالگی دچار اختلال شود. این وضعیت با کاهش عملکرد تخمدان و اختلال در فعالیت فولیکولی همراه است و میتواند باعث نامنظمی یا قطع قاعدگی و کاهش باروری شود.
در متن فعلی عبارت «تخمدانها قبل از ۴۰ سالگی عملکرد خود را متوقف میکنند» بیش از حد قطعی است و بهتر است استفاده نشود؛ زیرا در POI عملکرد تخمدان الزاماً بهطور کامل و دائمی متوقف نمیشود. تشخیص نیازمند ارزیابی پزشکی و بررسیهای هورمونی است و در صورت وجود علائم، مراجعه زودهنگام برای ارزیابی باروری اهمیت دارد. در مورد ناباروری مردان این مقاله را بخوانید.
اندومتریوز
اندومتریوز یک بیماری مزمن است که در آن بافتی مشابه بافت پوشاننده داخل رحم در خارج از رحم رشد میکند. این بیماری بیشتر در لگن دیده میشود و میتواند با درد شدید قاعدگی، درد لگنی، درد هنگام رابطه جنسی، مشکلات گوارشی یا ادراری و ناباروری همراه باشد.
اندومتریوز در برخی افراد با ایجاد التهاب، چسبندگی و تغییر آناتومی لگن میتواند عملکرد طبیعی لولههای رحمی و تخمدانها را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، وجود اندومتریوز در ارزیابی ناباروری اهمیت دارد. البته شدت بیماری و تأثیر آن بر باروری در افراد مختلف متفاوت است و صرف وجود اندومتریوز به معنای ناباروری قطعی نیست.
علائم اندومتریوز
مهمترین علائمی که باید جدی گرفته شوند عبارتاند از:
- درد شدید یا مداوم هنگام قاعدگی
- درد لگنی
- درد هنگام رابطه جنسی
- درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار، بهخصوص در زمان قاعدگی
- خونریزی قاعدگی غیرطبیعی
- دشواری در باردار شدن
اگر خانمی با وجود تلاش برای بارداری با مشکل مواجه است و همزمان درد شدید قاعدگی یا درد لگنی دارد، بررسی اندومتریوز میتواند بخشی از ارزیابی باروری باشد.
چه زمانی بیماری های زنان نیاز به بررسی ناباروری دارند؟
وجود بعضی علائم میتواند نشان دهد که علاوه بر درمان بیماری زنان، بررسی وضعیت باروری نیز اهمیت دارد. این موضوع بهخصوص در خانمهایی که قصد بارداری دارند یا مدت قابلتوجهی برای بارداری تلاش کردهاند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مواردی که نیاز به توجه بیشتری دارند:
- پریودهای بسیار نامنظم یا قطع قاعدگی
- درد شدید قاعدگی یا درد مزمن لگنی
- سابقه اندومتریوز
- سابقه بیماری یا آسیب لولههای رحمی
- سابقه جراحی در رحم یا تخمدان
- تشخیص PCOS همراه با اختلال تخمکگذاری
- تشخیص نارسایی اولیه تخمدان یا کاهش ذخیره تخمدان
- تلاش برای بارداری بدون موفقیت
در افراد زیر ۳۵ سال، اگر پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون جلوگیری بارداری ایجاد نشود، ارزیابی ناباروری توصیه میشود. این ارزیابی در سن ۳۵ سال و بالاتر بهتر است پس از ۶ ماه انجام شود و در سنین بالاتر از ۴۰ سال یا در صورت وجود عوامل شناختهشده مرتبط با ناباروری، مراجعه زودتر اهمیت دارد. در مورد ناباروری زنان این مقاله را مطالعه کنید.
بیماری های زنان چگونه تشخیص داده می شوند؟
تشخیص بیماریهای زنان بر اساس نوع علائم و شرایط فرد انجام میشود و یک آزمایش واحد برای همه بیماریها وجود ندارد. پزشک ابتدا درباره الگوی قاعدگی، دردهای لگنی، سابقه بارداری، بیماریهای قبلی و علائم همراه سؤال میکند و سپس در صورت نیاز معاینه و آزمایشهای تکمیلی را درخواست میکند.
بر اساس شرایط بیمار ممکن است از سونوگرافی، آزمایشهای هورمونی، بررسی تخمکگذاری، ارزیابی ذخیره تخمدان، بررسی رحم و لولههای رحمی یا سایر آزمایشهای تشخیصی استفاده شود. در فردی که با مشکل بارداری مراجعه کرده است، ارزیابی فقط به بیماریهای زنان محدود نمیشود و عوامل مرتبط با مرد نیز باید بررسی شوند.
سوالات متداول
همه بیماریهای زنان باعث ناباروری نمیشوند. با این حال، بیماریهایی مانند PCOS، اندومتریوز، برخی اختلالات رحم و مشکلات لولههای رحمی میتوانند بر تخمکگذاری یا عملکرد دستگاه تولیدمثل اثر بگذارند. تشخیص و درمان بهموقع در بسیاری از موارد به حفظ یا بهبود شانس بارداری کمک میکند.
PCOS یکی از علل مهم اختلال تخمکگذاری و ناباروری است. اندومتریوز، مشکلات لولههای رحمی، برخی اختلالات رحم و نارسایی اولیه تخمدان نیز میتوانند باروری را تحت تأثیر قرار دهند. علت ناباروری همیشه یکسان نیست و گاهی چند عامل همزمان وجود دارد.
اندومتریوز با ناباروری ارتباط دارد، اما وجود آن به معنای ناباروری قطعی نیست. شدت بیماری، سن، وضعیت تخمدانها، لولههای رحمی و سایر عوامل باروری در تصمیمگیری درمانی اهمیت دارند. در برخی افراد ممکن است درمانهای دارویی، جراحی یا روشهای کمکباروری مطرح شوند.
سخن پایانی
بیماریهای زنان فقط محدود به مشکلات قاعدگی یا علائم ناحیه تناسلی نیستند و برخی از آنها میتوانند بر تخمکگذاری، عملکرد تخمدان، رحم و لولههای رحمی اثر بگذارند. تشخیص بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک، اندومتریوز و نارسایی اولیه تخمدان در زمان مناسب، به پزشک کمک میکند تا در صورت نیاز مسیر درمان ناباروری را زودتر و متناسب با شرایط فرد انتخاب کند. اگر پریودهای نامنظم، درد شدید قاعدگی، درد لگنی یا مشکل در بارداری دارید، ارزیابی تخصصی میتواند علت مشکل را مشخص و از تأخیر در درمان جلوگیری کند.
